Digital Library of Polish and Poland-Related News Pamphlets
from the 16th to the 18th Century

Diariusz wiadomości od wyjazdu króla z Wilna do Smoleńska

Full title

[Tytuł nagł., ant.:] DIARIVSZ || Wiadomosci od wyiazdu K. I. M. z Wilna do || Smolenska. ||

Contents

Wiadomości o wojnie polsko-moskiewskiej, głównie diariusz oblężenia Smoleńska (18 VIII 1609-15 V 1610). Zawiera też: „Zamki co sie Krolow I. M. poddały.”, „Instructia Posłom naszym dana, do ludzi narodu tak Polskiego iako y W. X. Lit. pod Moską lezących.”, „CREDENS.”, „INSTRVCTIA TYMZE.”, „POSELSTWO WTORE Z WOYSKA Moskiewskiego do Krola Ie°: M.”, „Respons Posłom Rycerstwa Dimitrowego, od Iego Krol: M. z obozu pod Smoleńskiem dany dnia 2, Nowembra, 1609.”, „Po tey przemowie, taki Respons był czytany.”.

Author

[Bielski Samuel]

Metadata

Identifier: 304
Language: Polish
Place of Publication: [B. m. dr.]
Date of Publication: [po 15 V 1610]
Year: 1610
Format:
Sheets: Knlb. 16
Signing: Sygn. A-C^4^ C^4^
Sources: E. XV 431. GK. 136
Copies: BN XVI. Qu. 1426 adl., Ossol. XVII-5-III
Microfilms: BN Mf. 24975

Historical Commentary

Opisywane wydarzenia miały miejsce w czasie tzw. II Dymitriady i interwencji króla Zygmunta III Wazy w Rosji, sprowokowanej sojuszem Wasyla Szujskiego z królem Szwecji w lutym 1609. W tym czasie ważyły się też losy konfliktu między Szujskim a II Dymitrem Samozwańcem, popieranym przez grupę polsko-litewskich magnatów z wojewodą Mniszechem, teściem I Samozwańca. Warto zwrócić uwagę na list królewski do owego "rycerstwa Dymitrowego", które Zygmunt III wzywa do opuszczenia Samozwańca i dołączenia do wojsk królewskich. Opisywane oblężenie Smoleńska stanowiło punkt kulminacyjny wyprawy, której sukces militarny przypieczętowało pokonanie wojsk odsieczowych Szujskiego przez hetmana Żółkiewskiego 4 VII 1610. Wzmiankowany w tekście królewicz to przyszły Władysław IV, któremu po klęsce Szujskiego grupa bojarów złożyła propozycję objęcia tronu moskiewskiego, odrzuconą przez króla z uwagi na wymóg przejścia syna na prawosławie. W "Instrukcji posłom naszym danej..." odnajdujemy też oficjalne uzasadnienie i cele podjętej wyprawy.

Dictionary

EntryExplanation
armatazbiorowo: wojsko
ubezpieczonypewny czego, przekonany o czym
zdrowobędąc nienaruszonym, nie poniósłszy szkody
mieć się ku ... ruszać w stronę jakiegoś miejsca
kwarcianyo wojsku: zaciężne, utrzymywane z kwarty (podatku)
rotajednostka piechoty lub jazdy; kompania
tuszyćspodziewać się
popisparada wojskowa, defilada
uniwersałypismo ogłaszane publicznie
szacować sięopodatkować się
stwierdzić siępotwierdzić się
repetycyjau żołnierzy zaciężnych: okres powtórnej, ponownej służby
potrzebastarcie, potyczka, bitwa
zmyślonyfałszywy
gotowaćprzygotowywać
odpispisemna odpowiedź
zawrzeć sięzamknąć się
wątlićniszczyć, uszkadzać
plonłup, zdobycz
umysł zamiar, postanowienie
rorhazapewne rota, tj. jednostka piechoty lub jazdy; kompania
usarskidotyczący husarza albo husarii, właściwy husarii
inszyinny
pozadz tyłu, w tyle
drogi zarąbałzablokował drogi pościnanymi drzewami
horodnickihorodniczy, tj. urzędnik ziemski w Wielkim Księstwie Litewskim pełniący funkcję starosty grodowego i komendanta zamku warownego
pobokblisko, obok
napsowanypopsuty
osiąśćosiedlić się, tu: czasowo
stanowić sięzakładać miejsce postoju wojska, leże wojskowe
ogładzaćtu: przygotować, uporządkować jakiś teren w celu założenia obozu wojskowego
posiłekpomoc, wsparcie
powieśćopowiadanie; relacja
jednotylko, por. jeno
responsodpowiedź
krew chrześcijańską ująłocalił, zachował wojsko od rozlewu krwi
bawić się koło kogopozostawać przy kim
wiliczaniawyliczenia, tu przen.: rachuby, tj. liczenie na coś
siładużo
poczetdrużyna wojskowa dowodzona przez towarzysza, orszak
jeśliczy
mirtu prawdopodobnie: gmina, lokalna społeczność
chrestw kościele wschodnim: krzyż; chrest całować - o buntownikach: pocałować krzyż na znak ekspiacji i poddania się władzy
monstrować sięo oddziałach wojskowych: defilować, paradować
kopijnikżołnierz posługujący się w walce kopią
sabatUNSPECIFIED
rohatynawłócznia z hakiem przy grocie używana przez lekką jazdę
monstraparada wojskowa, defilada
knechtżołnierz pieszy w wojsku niemieckim
usarżołnierz ciężkiej jazdy uzbrojonej w kopię, noszący zbroję i skrzydła, husarz
chłopnoobficie, bogato w chłopów, tu: żołnierzy
jezdajazda
ordynekszyk wojskowy
grubyprymitywny, prosty, nieokrzesany
windykowaćdochodzić czego na drodze sądowej
impressawyprawa wojenna, impreza
postawićtu: doprowadzić do końca
pokuszać siętu: zanosić się na deszcz
pułzegarzepółzegarze, tj.zegar, na którym oznaczono 12 godzin, w odróżnieniu od wielkiego lub całego zegara o 24 godzinach
czerńtłum, ciżba, pospólstwo
podawać obwieszczać, ogłaszać
petyorzecpancerny żołnierz jazdy litewskiej
woluntariuszżołnierz służący bez żołdu, ochotnik
posłanikposłannik
howorzyćmówić
lud ... monstrowaćpokazywać wojsko w defiladzie, paradzie
czerniecmnich, zakonnik obrządku wschodniego
bardyszbroń piechoty: topór w kształcie półksiężyca, osadzony na długim drzewcu, berdysz
obiesićpowiesić
worzłodziej
worowaneukradzione
przeklinanieprzysięga
odkażodkaz, tj. odpowiedź, rezolucja, oświadczenie
folgowaćtu: oszczędzać; okazywać litość, miłosierdzie
pisarz prowentowyurzędnik zajmujący się spisywaniem dochodów
samoczwartybędący w towarzystwie trzech osób
płejpłet, tj. tratwa, łódź
impostorczłowiek podszywający się pod czyj tytuł lub godność; oszust, fałszerz, szalbierz
petyhorcapancerny żołnierz jazdy litewskiej
połowicapołowa
z dzrewkiz drzewcami
pisarzurzędnik, kancelista
osadazałoga (obrońców)
rewidowaćpoddawać oględzinom
skaramucaUNSPECIFIED
municyjaamunicja
snadnyłatwy
gwałtdużo, mnóstwo
hajduckiodnoszący się do hajduka, tj. służącego w stroju węgierskim; należący do hajduka
łokiećmiara długości
miąsszymiąższy, tj. gruby
dzięgipieniądze
zrazić kogozadać komuś straty atakując
spólny był razstraty były po obu stronach
żegipal! podpalaj!
puszkarz kanonier, artylerzysta
postanowićpostawić, zbudować
kosz obóz wojskowy
usarzżołnierz ciężkiej jazdy uzbrojony w kopię, noszący zbroję i skrzydła, husarz; por. także usar
bronabrama
kawalerrycerz, mężczyzna znakomitego rodu (zwłaszcza w młodym wieku)
szkaramucaUNSPECIFIED
petardnikżołnierz posługujący się w walce petardami
w sprawie staćstać w porządku, szyku, gotowości bojowej
zysdźzejść, odstąpić
poprawować szczęściapróbować szczęścia ponownie
strzelbaostrzał, ogień z broni palnej
zmęczyć kogopoddać kogo torturom, zamęczyć kogo torturami
przeciwkonaprzeciwko
zasiadziłzasadził, tj. ustawił
gotować sięprzygotowywać się
narysować siępopękać
zafasowaćzatkać, załatać
posadafundament, podwalina
okazować sięo oddziałach wojskowych: paradować, defilować
studnicastudnia
hajduksłużący w stroju węgierskim
operacyjatu: czynność, do której dany przedmiot został przeznaczony
obeśdźobejść
hospodartytuł panującego; osoba będąca nosicielem tego tytułu
w calew całości
niewarownytaki, za którego nie można ręczyć, gwarantować, który nie daje rękojmi bezpieczeństwa
zderżyćwytrzymać, tu: powstrzymać się, być w stanie utrzymać się w ryzach
niewczasniewygoda, trud
goworrozmowy, negocjacje
hakownicaciężka strzelba zaopatrzona w hak do opierania jej w czasie strzału
ni o czymna niczym
wybraniecżołnierz piechoty, utworzonej z chłopów wybieranych z dóbr królewskich
szańcować siębudować okopy, nasypy ziemne, umocnienia polowe
sućsypać
językjeniec schwytany dla uzyskania wiadomości o sytuacji w obozie wroga
podsłuchystraże wojskowe, posterunki obserwacyjne, zwiadowcze
popisować sięo oddziałach wojskowych: paradować, defilować
rajtarżołnierz służący w rajtarii, tj. konnicy ubranej i uzbrojonej na sposób niemiecki
ubićzabić
ubiecszybko przybyć pod miasto, tu: w celu jego oblężenia
bezpieczeństwoniefrasobliwość, niedbałość, lekkomyślność
mimow pobliżu, obok, koło
szczęście swe kończylidoprowadzali sprawę do szczęśliwego końca
osądzić kogo na gardłoskazać kogo na karę śmierci
isdźiść
odiskaćodzyskać
perswadowaćnamawiać
horodmiasto
howorzyćrozmawiać
dziełosprawa
wycieczkawypad
zrażonyzbity
setnikdowódca oddziału składającego się ze 100 ludzi
wczaswe właściwej porze, odpowiednio wcześnie, póki nie jest za późno
ostrożekzdrobniale od ostróg, tj. miejsce obwarowane; zamek, baszta, warownia, szaniec
obrazićranić
pułkorzecpółkorzec, miara objętości ciał sypkich
koncerzbroń biała o prostej, długiej głowni, przeznaczona do kłucia, używana przez ciężką jazdę
piechota osacznaoddziały piechoty przeznaczone do oblężenia
konfederacyjazwiązek szlachty zawarty na pewien czas dla osiągnięcia celów politycznych
opponować sięprzeciwstawiać się, sprzeciwiać się
skorzyścić co komuukraść co komu
przedać się do kogoprzejść na czyją stronę, prawdopodobnie w zamian za korzyści materialne
aboalbo
dufaćufać
uszanować kogookazać komu należne względy, szacunek
frakaszUNSPECIFIED
wesprzećwyprzeć
ukamionowaćukamienować
więtszywiększy
monasterklasztor w kościele wschodnim
impostorowyodnoszący się do impostora, należący do impostora
dziesiątnikdowódca oddziału składającego się z 10 żołnierzy
pochop wziąćo kuli: rykoszetować
spisać sięzmówić się, zbuntować się, utworzyć spisek
przedanieprzejście na czyją stronę, prawdopodobnie w zamian za korzyści materialne
zbiełazbiła
podmoskwieokolice Moskwy
kondycyjawarunek
złotogłówdroga tkanina przetykana złotymi nićmi
samosiódmybędący w towarzystwie sześciu osób
samoczwartw towarzystwie trzech osób
chowaćzachować
przystawosoba wyznaczona oficjalnie na przewodnika i opiekuna posłom przybyłym z innego państwa
praktykaknowanie, machinacja
rota przypowiednarota sformowana na podstawie rozkazu królewskiego albo sejmowego, zalecającego stawać zbrojnie pod chorągiew
bębenistadobosz, tj. członek orkiestry wojskowej grający na bębnie
ująćzaprzestać, ukrócić
podaćpoddać
tyraństwookrucieństwo
primasatUNSPECIFIED
asekurowaćprawnie ubezpieczyć, zaręczyć
wziąćzdobyć
rezolucyjapostanowienie, decyzja
terminstan, sytuacja, okoliczności
zawisnąć na czymzależeć od czego
zasięgaćdostawać
posłuchyp. podsłuchy
podawaniepoddawanie
przymirny, przymiernypojednawczy, ugodowy; pokojowy
summatreść podana w skrócie
z wyjazdem rzeskimz szybkim, żwawym wyjazdem (tu prawdopodobnie: załogi zamku, który się poddał)
zwieziłzwięził, tj. uwięził
przez pozwoleniabez pozwolenia
uhartowanywzmocniony
ustawnieustawicznie
zawódzamierzenie, przedsięwzięcie, zamiar; usiłowanie, kuszenie się o co
inkursyjanapad, najazd
zaciągwerbunek wojsk najemnych, zaciężnych
impressyjawyprawa wojenna, impreza
impetgwałtowne natarcie, atak, uderzenie
wspieraćwypierać
łacniejłatwiej
animuszcharakter, umysł
poradnyrozsądny, mądry
warowniejpewniej, skuteczniej
nawiętszynajwiększy
powolnośćuległość, posłuszeństwo
kredenslist polecający, świadectwo na piśmie
przeźrzenie(łaskawe) wejrzenie
przełożyćtu: umieścić pomiędzy innymi narodami, pomieszać z innymi narodami
zawiedzieniezawiedzenie
zawodyzamiary, zamysły; usiłowania, starania
pośledniostatni
trzymaćzachować
niemieszkale bezzwłocznie
kazaniemowa, przemowa
esencyjatreść, przesłanie
ekspostulacyjanamawianie kogo na co
wyszciewyjście
otuchanadzieja
wieśdźwieść
korespondowaćzgadzać się, odpowiadać sobie
obwarowany zapewniony, zagwarantowany, zabezpieczony
Acherontprzen. szatan
niwczymw niczym
jednobytylko by
suspikowaćpodejrzewać, posądzać
miastozamiast
zwątlonyosłabiony
onegdaprzedwczoraj
powierzchnypowierzchowny
deliberacyjanamysł, rozwaga, zastanowienie się
stosować się w deliberacyjejbyć poddanym namysłowi, rozwadze, zastanowieniu
bezpieczniezuchwale
klemencyjałaskawość, pobłażliwość
znosić sięporozumiewać się
okreszonyokreślony; ograniczony
przodkowaćbyć na przodzie, wyprzedzać innych
najwolniejszymający największą wolność
przechodzić przewyższać
nieopowiedniniewypowiedziany, nieoznajmiony, nieokreślony
dołożenie sięzasięgnięcie informacji, rad, wskazówek, poradzenie się; może także: przedłożenie, przedstawienie swojego planu, przekonanie kogo do niego
granice wieśćgraniczyć
nachylenie potęgiosłabienie potęgi
na upad podaćnarazić na upadek
farbownybarwny
inakszyinny
rebeliabunt
wydzierać sięzdobywać się, wysilać się na co
zniżaćponiżać, upokarzać
bramowaćprzen. przeinaczać, przekręcać, tu: snuć nierealne plany, zaklinać rzeczywistość
w skutkuostatecznie
osiąśćzagarnąć, posiąść co
farbowane ... panowaniepanowanie nieoparte na realnej władzy
maszkaramaska
bystryprzen. ostry
legacyjato, co ustnie lub pisemnie przekazują posłowie, delegaci, poselstwo
posilonywzmocniony
porażeniepobicie, pokonanie
szczery progresprawdziwy, szybki, niekłamany postęp (tu: w kampanii wojennej)
azamoże, a nuż, a niechże
ojcowskiepo ojcowsku
nie bardzo bezpiecznanie jest to rzecz zbyt bezpieczna
suspicyjapodejrzenie
picownikten, kto picuje, tj. zabiera ludności żywność i paszę dla wojska
połkpułk
mandatpisemne rozporządzenie władzy
zetrwaćzostać; zaczekać
snaćsnadź, tj. widać, widocznie, zdaje się, być może, zapewne, pwwnie, prawdopodobnie
brać miaręmierzyć z broni
wielikiwielki
strzelba kamiennaostrzał kamieniami
duńskidoński
z gardły uyśdźujść z życiem, zachować życie
okwityobfity
wyciągnienie służb swoich K.J.Mpoddanie się wymogom służby królowi
na swe dusze braćbrać na swoje sumienie
okwitośćobfitość; hojność
wetowaćodzyskiwać, odbijać, wynagradzać sobie co
przyłęcznyprzyłączny, tj. dający się połączyć z czym, przyłączyć się do czego; towarzyszący czemu
wzrąbtu prawdopodobnie: obronny wał z drzewa i ziemi, może także: pełniący funkcje obronne płot, ogrodzenie

View Item View Item